Trong bóng đá, mọi diễn biến đều bắt đầu từ một tiếng còi và một cú chạm bóng. Quy trình “Bắt đầu và bắt đầu lại trận đấu” (Luật 8 FIFA) quy định chi tiết cách thức đưa bóng vào cuộc ở đầu mỗi hiệp, sau khi có bàn thắng và sau các sự cố gián đoạn bất thường. Hiểu đúng luật này giúp người xem nắm bắt được quyền lợi của các đội bóng và tránh những tranh cãi không đáng có về quyền giao bóng.
Giao Bóng (Kickoff) Khởi Đầu Của Trận Đấu
Trước khi trận đấu bắt đầu, trọng tài sẽ thực hiện tung đồng xu (toss coin) giữa đội trưởng hai đội. Đội thắng khi tung đồng xu có quyền chọn cầu môn (chọn sân) hoặc chọn quyền giao bóng trước. Nếu chọn sân, đội kia sẽ được giao bóng hiệp 1. Nếu chọn giao bóng, đội kia sẽ chọn sân. Hai đội sẽ đổi sân và đổi quyền giao bóng ở hiệp 2.
Cú giao bóng (Kickoff) được thực hiện tại điểm trung tâm của sân. Tất cả cầu thủ phải đứng trên phần sân nhà của mình, ngoại trừ người giao bóng. Đối thủ của đội giao bóng phải đứng cách bóng ít nhất 9.15 mét (ngoài vòng tròn trung tâm) cho đến khi bóng vào cuộc. Bóng được coi là vào cuộc khi được đá và di chuyển rõ ràng theo bất kỳ hướng nào (luật cũ bắt buộc đá lên phía trước, luật mới cho phép đá về sau).
- Tung đồng xu: Xác định ai chọn sân, ai chọn bóng để đảm bảo công bằng.
- Vị trí cầu thủ: Phải đứng đúng phần sân nhà để tránh lợi thế vị trí sớm.
- Vòng tròn trung tâm: Là ranh giới bảo vệ người giao bóng khỏi sự áp sát ngay lập tức.
- Bàn thắng trực tiếp: Một bàn thắng có thể được ghi trực tiếp từ cú giao bóng vào lưới đối phương.
- Giao bóng lại: Thực hiện sau mỗi lần có bàn thắng, đội bị thủng lưới sẽ được quyền giao bóng.
Thủ tục này được lặp lại y hệt ở đầu hiệp 2 và đầu mỗi hiệp phụ.
Thả Bóng Chạm Đất (Dropped Ball)
Thả bóng chạm đất là phương thức đặc biệt để bắt đầu lại trận đấu khi trọng tài buộc phải dừng trận đấu vì một lý do bất thường không được quy định trong luật (ví dụ: bóng hỏng, khán giả chạy vào sân, cầu thủ chấn thương nặng mà không có lỗi vi phạm, hoặc bóng chạm người trọng tài làm thay đổi bàn thắng/quyền kiểm soát).
Theo luật mới, trọng tài sẽ thả bóng cho thủ môn của đội phòng ngự nếu bóng dừng trong vùng cấm địa. Ở các khu vực khác, trọng tài thả bóng cho một cầu thủ của đội chạm bóng cuối cùng tại vị trí bóng dừng. Tất cả các cầu thủ khác (của cả hai đội) phải đứng cách xa vị trí thả bóng ít nhất 4 mét cho đến khi bóng chạm đất. Bóng chỉ vào cuộc khi đã chạm mặt sân; nếu cầu thủ chạm bóng trên không, phải thả lại.
Các Tình Huống Bóng Chết Và Đưa Bóng Vào Cuộc
Ngoài giao bóng và thả bóng, trận đấu còn được bắt đầu lại qua các tình huống cố định phổ biến khi bóng ra ngoài đường giới hạn sân. Tùy thuộc vào việc bóng ra biên dọc hay biên ngang và ai là người chạm bóng cuối cùng, sẽ có các hình thức xử lý khác nhau.
- Ném biên (Throwin): Khi bóng vượt qua đường biên dọc. Đội không chạm bóng cuối cùng được ném. Cầu thủ ném phải đứng quay mặt vào sân, hai chân chạm đất (hoặc bên ngoài vạch vôi), dùng hai tay ném bóng từ phía sau qua đầu.
- Phát bóng (Goal kick): Khi bóng vượt qua đường biên ngang do đội tấn công chạm cuối cùng. Thủ môn hoặc cầu thủ đội phòng ngự đặt bóng ở bất kỳ đâu trong khu vực 5m50 để đá lên.
- Phạt góc (Corner kick): Khi bóng vượt qua đường biên ngang do đội phòng ngự chạm cuối cùng. Bóng đặt trong cung đá phạt góc và được đá vào trong.
- Luật ném biên: Phải đúng kỹ thuật, không được nhấc chân, không được ném thẳng vào lưới để ghi bàn.
- Luật phát bóng: Bóng vào cuộc ngay khi được đá và di chuyển, đối thủ phải đứng ngoài vòng cấm.
- Luật phạt góc: Cột cờ góc không được nhổ lên, bàn thắng trực tiếp từ phạt góc được công nhận.
Những quy tắc này đảm bảo trận đấu được tiếp diễn một cách trật tự sau khi bóng ra ngoài.
Đá Phạt Trực Tiếp Và Gián Tiếp
Khi có lỗi xảy ra trên sân, trận đấu được bắt đầu lại bằng các quả đá phạt. Đá phạt trực tiếp (Direct free kick) dành cho các lỗi va chạm cơ thể hoặc dùng tay chơi bóng; bàn thắng có thể ghi trực tiếp từ cú đá này. Đá phạt gián tiếp (Indirect free kick) dành cho các lỗi kỹ thuật (như việt vị, thủ môn bắt bóng từ đường chuyền về của đồng đội); bàn thắng chỉ được công nhận nếu bóng chạm một cầu thủ khác trước khi vào lưới.
Trong cả hai trường hợp, bóng phải được đặt tĩnh tại nơi phạm lỗi (trừ phạt đền). Đối thủ phải đứng cách bóng ít nhất 9.15 mét (hàng rào) cho đến khi bóng vào cuộc. Trọng tài sẽ giơ tay cao qua đầu để báo hiệu quả phạt gián tiếp và giữ nguyên tay cho đến khi bóng chạm cầu thủ khác hoặc ra ngoài.
Phạt Đền (Penalty Kick)
Phạt đền là hình thức bắt đầu lại trận đấu kịch tính nhất, được áp dụng khi có lỗi phạt trực tiếp xảy ra trong vòng cấm địa của đội phòng ngự. Bóng được đặt tại chấm 11 mét. Chỉ có cầu thủ sút phạt và thủ môn đối phương được ở trong vòng cấm. Tất cả cầu thủ khác phải đứng ngoài vòng cấm và cách chấm phạt đền 9.15 mét (ngoài cung tròn).
Thủ môn phải giữ ít nhất một phần của một bàn chân chạm hoặc nằm trên vạch vôi cầu môn khi bóng được đá. Bóng vào cuộc khi được đá về phía trước. Cầu thủ sút phạt không được chạm bóng lần hai nếu bóng chưa chạm cầu thủ khác (ví dụ bóng đập cột dọc nảy ra).
Kết Luận
Các quy định về “Bắt đầu và bắt đầu lại trận đấu” là khung xương sống duy trì dòng chảy của một trận bóng đá. Từ cú giao bóng mở màn đến những quả phạt đền cân não, mỗi tình huống đều có luật lệ riêng để đảm bảo sự công bằng. Nắm vững các quy tắc này giúp người xem và cầu thủ tránh được những sai sót cơ bản và hiểu rõ quyền lợi của mình trong từng pha bóng chết.
